Hollanda'da Beş Çiftçinin İşletme Ruhsatlarının İptal Edilmesi Tartışması Büyüyor

Çiftçi örgütleri ise karara sert tepki gösteriyor. Çiftçiler, geçerli bir ruhsatla faaliyet gösteren işletmelerin bu ruhsata güvenebilmesi gerektiğini savunuyor.

Eyalet yönetiminin merkezi Den Bosch’taki hükümet binası önünde gün boyunca protesto gösterileri düzenlenmesi bekleniyor.

Çiftçiler kararın emsal olmasından endişeli

Çiftçi örgütlerinin çağrısıyla düzenlenecek gösteride, ruhsatları iptal edilmek istenen beş çiftçiye destek verilmesi amaçlanıyor.

Ancak protestoların bir başka nedeni daha var. Bölgedeki diğer çiftçiler de bugün beş işletmenin ardından kendilerinin de benzer bir sürecin hedefi olabileceğinden endişe ediyor.

Tartışmanın merkezinde ise çiftçilerin yasalara uygun şekilde faaliyet gösterirken sahip oldukları ruhsatların ne ölçüde güvence sağladığı sorusu bulunuyor.

Yıllardır devam eden hukuk mücadelesi

Noord-Brabant eyalet yönetimi, ruhsatların iptali konusunda uzun süre karar vermedi.

Yönetimin karşı karşıya olduğu temel ikilem, çiftçilerin hukuki güvenliği ile azota duyarlı doğal alanların korunması arasında denge kurmaktı.

Yıllar süren hukuki mücadelenin ardından eyalet yönetimi temmuz ayında beş çiftliğin ruhsatlarının iptal edilmesine karar verdi.

Çiftçiler ise bu karara karşı çıkıyor. İşletmelerinden kaynaklanan azot emisyonlarını azaltmak amacıyla planlar hazırladıklarını, ancak eyalet yönetiminin bu planları yeterli bulmadığını söylüyor.

Tartışma 2023’te başladı

Dosyanın geçmişi 2023 yılına uzanıyor.

Çevre kuruluşları Mobilisation for the Environment (MOB) ve Vereniging Leefmilieu, yüksek miktarda azot nedeniyle söz konusu çiftliklerin ruhsatlarının iptal edilmesini istedi.

Çiftliklerden yayılan amonyağın, yakınlardaki koruma altındaki doğal alanlara ulaştığı ve bu bölgelerdeki azot yükünü artırdığı savunuldu.

Eyalet yönetimi ise başlangıçta ruhsatların doğrudan iptal edilmesinin çiftçilerin hukuki güvenliğini ciddi biçimde zedeleyeceğini belirterek bu seçeneğe karşı çıktı.

Ancak konu sonunda mahkemeye taşındı.

Mahkeme çözüm için tarafları masaya oturttu

Mahkeme, Noord-Brabant’taki bazı koruma altındaki Natura 2000 bölgelerinin aşırı azot yükü altında olduğu ve hükümetin bu sorunu çözmek için yeterli adım atmadığı yönündeki çevre kuruluşlarının görüşünü büyük ölçüde kabul etti.

Mahkeme ayrıca söz konusu beş kümes hayvanı işletmesinin doğal alanlara nispeten yüksek miktarda azot bıraktığı sonucuna vardı.

Bununla birlikte mahkeme, ruhsatların hemen iptal edilmesini de uygun bulmadı.

Nisan 2025’te verilen kararda eyalet yönetimi, çiftçiler ve çevre kuruluşlarının bir araya gelerek azot birikimini "önemli ve kalıcı" biçimde azaltacak bir plan hazırlaması istendi.

Çiftçiler planlarını sundu, ardından sekiz ay sessizlik yaşandı

Beş çiftçi, Kasım 2025'te hazırladıkları planları eyalet yönetimine sundu.

Çiftçilerin danışmanına göre öneriler uygulandığı takdirde işletmelerin azot emisyonları yüzde 50 ila yüzde 85 arasında azaltılabilecekti.

Ancak çiftçilerin danışmanı, planların teslim edilmesinden sonra eyalet yönetiminden sekiz ay boyunca herhangi bir geri bildirim gelmediğini belirtiyor.

Eyalet yönetimi de iletişim sürecinin daha iyi yürütülebileceğini kabul ediyor.

Yönetim, çiftçilere daha erken bir ara bilgilendirme yapılmasının daha doğru olacağını belirtirken, sunulan planların doğal alanlar açısından yeterli azot azaltımı sağlamadığı görüşünde.

"Zirve kirletici" ne demek?

Hollanda'da "piekbelaster", yani "zirve kirletici", azot duyarlılığı yüksek koruma altındaki doğal alanlara diğer işletmelere kıyasla yüksek miktarda azot bırakan işletmeler için kullanılıyor.

Tarım sektöründeki en yüksek emisyon kaynaklarını belirlemek amacıyla daha önce yaklaşık 3 bin işletmeden oluşan bir liste hazırlanmıştı.

Özellikle Natura 2000 bölgelerine yakın konumdaki hayvancılık işletmeleri bu kapsamda öne çıkıyor. Bununla birlikte koruma alanından daha uzakta bulunan ancak çok sayıda hayvan yetiştiren işletmeler de yüksek azot etkisi nedeniyle bu kategoriye girebiliyor.

Çiftçiler daha geniş bir süreçten korkuyor

Çevre kuruluşu MOB, ülke genelinde çok sayıda işletmenin ruhsatlarının iptal edilmesi için girişimde bulunmuş durumda.

Kuruluş, devletin yıllardır etkili bir azot ve doğa politikası uygulamadığını ve doğal alanların giderek daha fazla zarar gördüğünü savunuyor.

MOB Başkanı Vollenbroek ise hükümetin haziran ayında açıkladığı yeni azot planlarına dikkat çekiyor.

Vollenbroek, bu planların somut biçimde hayata geçirilmesi halinde benzer davalara duyulan ihtiyacın ortadan kalkmasını umduklarını söylüyor.

Ancak Noord-Brabant’taki beş çiftçinin ruhsatlarına ilişkin karar, yalnızca söz konusu işletmeler açısından değil, Hollanda genelindeki binlerce hayvancılık işletmesi açısından da yakından takip ediliyor.

Çiftçi örgütleri, geçerli ruhsatlarla faaliyet gösteren işletmelerin geleceğinin belirsiz hale gelmesinden endişe ederken, çevre kuruluşları ise azot yükünün azaltılması için daha sert önlemler alınmasını istiyor.