ABD’nin UCM Baskısı Hollanda’yı Zor Durumda Bırakıyor: Lahey İçin Kritik Süreç

Lahey merkezli Uluslararası Ceza Mahkemesi, ABD ile Hollanda arasındaki ilişkilerde yeni bir tartışma başlığı haline geldi.

ABD Başkanı Donald Trump, 22 Eylül'de Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'nda yaptığı konuşmada UCM'yi sert biçimde eleştirdi ve mahkemeye üye ülkeleri kurumdan ayrılmaya çağırdı. Trump, ABD'nin UCM'nin yargı yetkisini kabul etmediğini savundu.

Washington yönetimi ayrıca UCM'nin tamamına yönelik yaptırımlar üzerinde çalışıyor. Reuters'ın aktardığı bilgilere göre söz konusu yaptırımların ABD'li kişi ve şirketlerin mahkemeyle finansal işlem yapmasını ciddi biçimde kısıtlaması planlanıyor.

ABD'nin yaptırım baskısı genişliyor

Washington'ın UCM ile yaşadığı gerilim yeni değil. Ancak son dönemde yaptırımlar bireysel hakim ve savcıların ötesine taşınmış durumda.

ABD, Ağustos ayında UCM Başkanı ve mahkemenin kıdemli bir savcısına da yaptırım uyguladı. Reuters'a göre bu son adımla ABD'nin yaptırım uyguladığı UCM personelinin sayısı 13'e yükseldi. Yaptırımlar, hedef alınan kişilerin ABD finans sistemine erişimini büyük ölçüde kısıtlıyor.

Yeni yaptırımların ise mahkemenin tamamını hedef alması bekleniyor. Böyle bir durumda finansal işlemler, sigorta, bilişim hizmetleri ve bazı çalışanların ABD ile bağlantılı işlemleri daha zor hale gelebilir.

Hollanda: “UCM'yi korumak için çalışıyoruz”

Hollanda Dışişleri Bakanı Tom Berendsen, ABD'nin UCM'ye yönelik eleştirilerinin yeni olmadığını ancak kullanılan dilin sertleştiğini belirterek mahkemeye destek vermeye devam edeceklerini söyledi.

Berendsen, uluslararası hukukun korunmasının yalnızca Hollanda'nın değil, dünyanın genel çıkarına olduğunu vurguladı.

Hollanda'nın Lahey'deki mahkemenin hakimleri, danışmanları ve çalışanlarının görevlerini sürdürebilmeleri için çeşitli seçenekler üzerinde çalıştığı belirtiliyor.

Bakanlık ise mahkemenin ABD yaptırımlarından etkilenmemesi için hangi teknik ve finansal yöntemlerin kullanılabileceği konusunda ayrıntı vermiyor.

Jetten de BM'de UCM'ye destek verdi

Başbakan Rob Jetten de 24 Eylül'de BM Genel Kurulu'nda yaptığı konuşmada UCM'ye yönelik baskıya açık biçimde karşı çıktı.

Jetten, UCM'nin ve uluslararası hukuk düzenini koruyan diğer kurumların hedef alınmaması gerektiğini söyledi. Hollanda Başbakanı ayrıca cezasızlıkla mücadelede uluslararası yargının önemini vurguladı.

Hollanda'nın Lahey'i uluslararası hukuk merkezi olarak konumlandırma politikası kapsamında, Ukrayna'daki saldırı suçu için kurulması planlanan özel mahkemeye de ev sahipliği yapması öngörülüyor.

AB'nin elinde bir karşı araç bulunuyor

Hollanda'nın önündeki seçeneklerden biri Avrupa Birliği'nin “engelleme tüzüğü” olarak bilinen mekanizması.

Bu düzenleme, AB şirketlerinin bazı durumlarda ABD'nin uyguladığı yaptırımlara uymasını engelleyebiliyor ve yaptırımlar nedeniyle ortaya çıkabilecek zararların telafi edilmesine yönelik hukuki koruma sağlayabiliyor.

Ancak böyle bir mekanizmanın UCM konusunda devreye sokulması, Washington ile Brüksel arasındaki gerilimi artırabilecek bir adım olarak değerlendiriliyor.

Bu nedenle Hollanda hükümetinin bu seçeneği hemen kullanmak yerine gelişmeleri yakından takip ettiği belirtiliyor.

Avrupa'nın ortak hareket edip etmeyeceği önemli

UCM'ye yönelik ABD baskısı yalnızca Hollanda açısından değil, mahkemeye üye Avrupa ülkeleri açısından da önemli bir sorun oluşturuyor.

Reuters'a göre bazı AB yetkilileri ABD yaptırımlarına karşı engelleme mekanizmasının kullanılmasını değerlendiriyor. Ancak bu konuda tüm üye ülkelerin aynı yaklaşımı benimseyip benimsemediği henüz net değil.

Hollanda açısından konu ayrıca sembolik önem taşıyor. Çünkü UCM'nin merkezi Lahey'de bulunuyor ve mahkeme halen burada faaliyetlerini sürdürüyor. Eylül ayında UCM'de avukatlara yönelik eğitim programları düzenlendi ve mahkemenin farklı davalarındaki yargı süreçleri devam etti.

Washington ile ilişkilerde yeni bir sınav

ABD'nin UCM'ye yönelik baskısının kapsamının genişlemesi, Hollanda'nın bir yandan Washington ile ilişkilerini sürdürürken diğer yandan Lahey'deki uluslararası hukuk kurumlarını koruma politikasını nasıl yürüteceği sorusunu gündeme getiriyor.

Özellikle mahkemenin finansal ve operasyonel faaliyetlerini doğrudan etkileyebilecek yaptırımların uygulanması halinde, Hollanda ve diğer AB ülkelerinin vereceği ortak tepki belirleyici olacak.