Rotterdam’da AOW’lulara (Emeklilere) Ücretsiz Toplu Taşıma Sona Eriyor: “Emeklilerin Özgürlüğünü Kısıtlayacak”

Yeni kurulan Rotterdam belediye koalisyonu, AOW (emeklilik yaşına ulaşmış vatandaşlar) sakinlere yıllardır tanınan ücretsiz otobüs, tramvay ve metro hakkını kaldırma kararı aldı. Karar, kentte büyük bir tepkiye yol açtı ve binlerce kişi dilekçeye imza attı.

ROTTERDAM — Hollanda’nın ikinci büyük kenti Rotterdam’da, AOW (emeklilik) yaşına ulaşmış sakinlere uzun süredir tanınan ücretsiz OV (openbaar vervoer / toplu taşıma) hakkı, yeni belediye koalisyonunun aldığı kararla ortadan kalkıyor. Karar, kentteki yaşlı nüfus arasında derin bir endişe ve öfkeye yol açtı.

“Dünyamız Küçülüyor”

Yıllardır bu haktan yararlanan yaşlılar, kararın kendileri için ne anlama geldiğini sert sözlerle dile getiriyor. Bir AOW’lu, gazetecilere yaptığı açıklamada, kartın kaldırılmasının kendisi için doğrudan bir özgürlük kaybı olacağını söyledi: “Bu, özgürlüğümü kısıtlayacak.” Ücretsiz kart, birçok yaşlı için alışverişe gitmenin, aile üyelerini ziyaret etmenin ve sağlık randevularına ulaşmanın neredeyse tek güvencesi durumunda.

Yeni Koalisyondan Tasarruf Hamlesi

Rotterdam’da geçtiğimiz hafta imzalanan koalitieakkoord (koalisyon anlaşması) “Vaart Maken” (Hız Kazanmak) adını taşıyor. Şehri 2026-2030 döneminde yönetecek olan PRO, D66, VVD, CDA ve Volt ittifakı, bu anlaşmayla AOW’lulara tanınan ücretsiz OV uygulamasını sona erdirme kararı aldı. Bu adımla gemeente (belediye) yılda 20 milyon euroluk tasarruf sağlamayı hedefliyor. Karşılığında AOW’lulara verilen AOW-tegoed (AOW bütçe/kredi desteği) tutarı artırılacak. Belediyenin hesaplamalarına göre bu değişiklik net olarak yılda 3,3 milyon euroya kadar bütçe rahatlaması sağlayacak ve en az 2,6 milyon euroluk ek maliyet artışının da önüne geçilecek.

Karar henüz kesinleşmiş değil; yeni belediye meclisi üyeleri (wethouders / belediye meclis üyeleri-şehir yöneticileri) 9 Temmuz’da yemin edecek ve konu önümüzdeki dönemde meclis gündeminde tartışılmaya devam edecek. Ancak koalisyon anlaşmasında yer alması, uygulamanın büyük ölçüde hayata geçeceğinin işareti olarak okunuyor.

Kimler Etkileniyor

Bölgede gratis OV’den (ücretsiz toplu taşımadan) yararlanan yaklaşık 90 bin AOW’lu bulunuyor; bu sayı kentin toplam nüfusunun yaklaşık yüzde 14’üne denk geliyor. Uygulamanın kökeni konusunda kaynaklar arasında bazı farklılıklar var: bazı haberlere göre yaşlılar bu haktan 2009’dan bu yana yararlanıyor, bazı kaynaklar ise mevcut haliyle tam ücretsiz uygulamanın 2018-2022 döneminde göreve gelen PvdA, GroenLinks ve D66 koalisyonu tarafından hayata geçirildiğini belirtiyor. Uygulamanın muhtemelen zaman içinde kademeli olarak genişletildiği anlaşılıyor.

Binlerce İmza, Sert Siyasi Tepkiler

Kararın gündeme gelmesinin ardından binlerce Rotterdamlı harekete geçti. Karara karşı başlatılan dilekçe (petitie) kısa sürede 2.200’den fazla imza topladı. İmzacılar, uygulamanın dar gelirli yaşlıların hareket özgürlüğünü ciddi biçimde kısıtlayacağını ve bunun “makul olmayan bir teklif” olduğunu savunuyor.

Muhalefetteki SP (Socialistische Partij / Sosyalist Parti) Rotterdam da karara sert tepki gösterdi. Parti fractievoorzitter (grup başkanı) Emin Başoğlu, bu adımın “zorunlu bir tasarruf değil, doğrudan siyasi bir tercih” olduğunu vurgulayarak, kentin prestij projelerine ve girişimci fonlarına yüz milyonlarca euro ayrılırken yaşlıların evde kalmaya mecbur bırakıldığını söyledi. Başoğlu, partisinin gratis OV’nin korunması için mücadele edeceğini duyurdu.

Ülke Genelinde Endişe Veren Bir Sinyal

Konu yalnızca Rotterdam’a özgü değil. Yaşlı örgütlerinin çatı kuruluşu Seniorencoalitie (Yaşlılar Koalisyonu, ANBO-PCOB’un da içinde bulunduğu bir birlik), otobüs, tramvay ve metroda uygulanan otomatik yaş indiriminin 1 Ocak 2027 itibarıyla ülke genelinde kaldırılacağını hatırlatarak, bunun ulusal çapta bir eğilimin parçası olduğu uyarısında bulundu. ANBO-PCOB Genel Direktörü (directeur-bestuurder) Anneke Sipkens, “Hareketlilik bir lütuf değil; bağımsızlık, sağlık ve sosyal bağların sürdürülebilmesi için bir koşuldur” ifadelerini kullandı.

Kuruluşun daha önce yaptığı araştırmaya göre 65 yaş üstü bireylerin üçte ikisi toplu taşımayı şimdiden pahalı buluyor; dar gelirli yaşlılarda bu oran yüzde 92’ye kadar çıkıyor. Sipkens, gemeenten, provincies ve vervoerregio’ların (belediyeler, iller ve ulaşım bölgelerinin) bu konuda birbirinden farklı politikalar izlemesinin, yaşlıların erişim hakkının artık ihtiyaca değil, yaşadıkları posta koduna bağlı hale gelmesine yol açtığını belirtti.

Ulusal Kesintilerle Aynı Çizgide

Rotterdam’daki bu adım, merkezi hükümetin AOW politikasındaki daha geniş kesintilerle de aynı döneme denk geliyor. Yeni regeerakkoord’da (hükümet programında) AOW yaşının 2033’ten itibaren yaşam beklentisine bağlanacağı öngörülüyor; bu ve benzeri AOW, WW (werkloosheidswet / işsizlik sigortası) ve WIA (iş göremezlik sigortası) kesintileri sendikaların da tepkisine yol açmış durumda.

Nhaber.nl — Hollanda’nın Türkçe Sesi