DUO Skandalı: Hollanda Devleti Göçmen Öğrencilere Yönelik Ayrımcılığı Resmen Kabul Etti

Ayrımcı algoritmayla hedef alınan yaklaşık 25 bin öğrenciye 80 milyon euroluk tazminat paketi açıklandı; mağdurların yüzde 97’si göçmen kökenli

HOLLANDA – Hollanda’nın öğrenim finansmanı kurumu DUO’nun (Dienst Uitvoering Onderwijs) on yılı aşkın süre boyunca uyguladığı ayrımcı denetim sistemi, tarihe “İkinci Toeslagenaffaire” olarak geçmeye aday bir skandal olarak yerini aldı. Hükümet, binlerce göçmen kökenli öğrenciyi haksız yere hedef alan algoritmanın yarattığı zararı resmen tazmin etmek için 80 milyon euroluk kaynak ayırdı.

Nasıl İşledi: Gizli “Risk Algoritması”

DUO, 2012-2023 yılları arasında burs sahtekârlığını önleme amacıyla öğrencileri denetleme sürecinde gizli bir risk profili algoritması kullandı. Söz konusu algoritma; yaş, eğitim türü ve ebeveyn evine olan mesafe gibi görünürde tarafsız kriterler üzerinden çalışıyordu. Ancak yapılan araştırmalar, bu kriterlerin fiiliyatta Batı dışı göçmen kökenli öğrencileri orantısız biçimde hedef aldığını gün yüzüne çıkardı. Bunun temel nedeni, MBO (mesleki eğitim) öğrencilerinin ağırlıklı olarak göçmen ailelerinden gelmesi ve istatistiksel olarak daha sık ebeveynleriyle yaşamasıydı.

Ev Baskınları ve Psikolojik Baskı

DUO müfettişleri, algoritmanın işaret ettiği öğrencilerin evlerine ani baskınlar düzenleyerek fotoğraf çekti. 2012’den 2023’e dek yaklaşık 25 bin öğrenci bu ev ziyaretlerine muhatap oldu.Mağdurların tanıklıkları incelendiğinde, müfettişlerin dolap içeriklerinden mutfaktaki tabak sayısına kadar son derece keyfi gerekçelerle raporlar tuttuğu görülmektedir.

Mahkemelere taşınan davalarda, bursları kesilen öğrencilerin yüzde 97’sinin göçmen kökenli olduğu tespit edildi. Bağımsız araştırmacı medya kuruluşları olan Investico, NOSop3 ve Trouw gazetesinin 2023 yılında yürüttüğü ortak soruşturmayla ortaya dökülen bu tablo, hükümetin resmi özür dilemesine ve tüm para cezaları ile kesilen bursların iade edilmesine zemin hazırladı.

80 Milyon Euro: Devlet Sorumluluğunu Kabul Etti

Eğitim Bakanı Rianne Letschert, Nisan 2026’da Meclis’e gönderdiği mektupta devletin hukuki sorumluluğunu açıkça tescil etti: “Devletin, bu öğrencilerin aldığı kararlar sonucunda uğradıkları zarardan sorumlu olduğu sonucuna varıyorum.” Tazminat sürecinin 2030 yılına dek sürebileceği öngörülürken, ayrılan 80 milyon euronun yarısı sürecin işletim maliyetlerine, 4 milyon eurosu ise öğrencilere bağımsız hukuki destek sağlanmasına tahsis edildi.

Yaklaşık 10 bin öğrenci —haksız yere burs kesintisi veya para cezasıyla karşılaşanlar— 2.000 euro tazminat alacak. Ev baskınına uğramış ancak herhangi bir yaptırımla karşılaşmamış 12 bin öğrenciye ise 500 euro ödenmesi kararlaştırıldı. Bunların yanı sıra DUO’nun tam olarak kayıt altına alamadığı yaklaşık 4 bin öğrenciden oluşan pilot gruba, tazminat için başvuruda bulunmaları çağrısında bulunuldu.

Meclis Kürsüsünden Çarpıcı Bir Uyarı

Tazminat paketinin Meclis’te görüşülmesi sırasında DENK Milletvekili Doğukan Ergin, oturumda oluşan algıya sert bir biçimde itiraz ederek tüm öğrencilerin sahtekâr gibi yansıtıldığını ve bunun gerçeği yansıtmadığını açıkça vurguladı.

“İkinci Toeslagenaffaire”

Hollanda İnsan Hakları Enstitüsü ve bağımsız araştırmacılar, DUO vakasını çocuk bakım yardımı skandalıyla (Toeslagenaffaire) aynı kategoride değerlendiriyor: Her ikisi de devletin “sahtekârlıkla mücadele” söylemi arkasına sığınarak azınlık ve göçmen toplulukları otomatik suçlu olarak gören algoritmik ayrımcılığın somut örnekleri. (College voor de Rechten van de Mens) Araştırmacılar, bu olguların münferit vakalar olmadığının altını çizerek “Bu sorunun tekrarlandığını görmeye devam ediyoruz” uyarısında bulunuyor.

Hollanda’daki Türk, Faslı ve diğer göçmen kökenli öğrencilerin yoğun biçimde etkilendiği bu skandal; diaspora camiasının kurumsal güvensizliğini derinleştirirken, devletin algoritmik ayrımcılıktan bizzat zarar gören bireylere tazminat ödemek zorunda kaldığı nadir ve kritik bir emsal niteliği taşıyor.

Nhaber.nl