Sint Kuryakos Kilisesi Bahçesine “Sayfo” Anıtı: Türk Toplumu Tepkili

Sint Kuryakos Kilisesi bahçesine dikilen anıt, Türk toplumunun itirazlarına rağmen hayata geçirildi; Avrupa’da Süryani anıt ve etkinliklerinin sayısı her yıl artıyor

ENSCHEDE – Hollanda’nın Twente bölgesindeki Süryani Ortodoks topluluğu, geçen pazar günü Enschede’deki Sint Kuryakos Kilisesi’nin bahçesinde bir “Sayfo” anıtının açılışını gerçekleştirdi. Yüzlerce Süryani Ortodoks toplumu üyesinin katılımıyla gerçekleşen törende, Birinci Dünya Savaşı döneminde 1915 yılında yaşandığı ileri sürülen olaylar anıldı.

Yıllarca süren tartışmanın ardından kilise bahçesine

Anıtın açılışı, uzun ve çetrefilli bir sürecin sonucunda gerçekleşebildi. Daha önce Enschede’nin Volkspark alanında ortak bir anıt dikme planı, Türk toplumunun protestoları üzerine yıllar önce rafa kaldırılmıştı. O dönemde Enschede Belediye Başkanı da desteğini geri çekmişti.

Türk toplumu, “soykırım” ifadesini atalarına yönelik haksız bir suçlama olarak değerlendiriyordu. Süryani Ortodoks topluluğu içinde de özellikle isim tartışması konusunda görüş ayrılıkları yaşandı.

Kilisenin bahçesini tercih etmesi ise bilinçli bir karardı. Sint Kuryakos Kilisesi yönetim kurulu başkanı Andreas Bakir’e göre anıt, daha önceki tartışmalarla doğrudan ilgili değildir. Girişim, Süryani Ortodoks Kilisesi’nin 15 Haziran’ı resmi bir anma günü olarak belirlemesinden kaynaklanmaktadır.

Aynı gün Glane Manastırı’nda da anıt açıldı

Enschede’deki açılışın aynı günü, tüm Twente Süryani topluluğuna yönelik olmak üzere Glane Manastırı’nda da bir anıt açıldı. Daha önce ise Gronau’daki kilisede benzer bir anıt yerleştirilmişti.  Kısa süre içinde üç farklı lokasyonda gerçekleştirilen bu açılışlar, Twente ve sınır ötesi Kuzey Ren-Vestfalya bölgesindeki Süryani diasporasının kapsamlı ve koordineli bir anma stratejisi izlediğini ortaya koymaktadır.

Hollanda ve Avrupa’da yayılan anıt ağı

Hollanda’da yaklaşık 30.000 Süryani yaşamakta olup büyük çoğunluğu Twente bölgesinde ikamet etmektedir. Avrupa’daki en büyük Süryani topluluğu ise Twente’ye komşu olan Almanya’nın Kuzey Ren-Vestfalya eyaletinde bulunmaktadır.

Söz konusu topluluk, yalnızca Hollanda ile sınırlı kalmayıp tüm Avrupa’da anıt ve anma etkinlikleri düzenlemeye devam etmektedir. İsveç’te Södertälje ve çevre şehirlerdeki kiliselerde Sayfo anmaları düzenlenirken, Örebro’da ise St. Aho’s Kilisesi önüne Şehitler Anıtı dikilmiştir. Södertälje’de ise 2004’ten bu yana planlanan anıt, mahkeme süreçleri nedeniyle defalarca ertelenmiş olup bu yıl da açılamadı.

Belçika’da ise Brüksel merkezli etkinlikler öne çıkmaktadır. Brüksel’de daha önce kurulan Sayfo anıtı, 2023 yılında kimliği belirsiz kişilerce tahrip edilmişti.Avrupa Süryaniler Birliği (ESU) ise bu yıl Brüksel’in farklı belediyelerinde “Sayfo 1915: Süryani Halkı ve Unutulmuş Bir Soykırımın Tarihi” başlıklı sergi düzenledi.

Türk toplumundan tepki: “Bu girişimlere son verilmeli”

Enschede’deki gelişme, Türk kamuoyunda da yankı uyandırdı. Kendilerini “Comité Anti-Collaborateurs” (İşbirlikçilik Karşıtı Komite) olarak tanımlayan bir grup, yayımladıkları basın açıklamasıyla anıta itiraz etti. Komite adına açıklama yapan A. Çağlayan, anıtın Birinci Dünya Savaşı dönemini eksik bir tarihsel çerçevede sunduğunu öne sürerek dönemin bazı Süryani lider ve silahlı gruplarının Osmanlı İmparatorluğu’na karşı Rusya ve İngiltere ile iş birliği yaptığını hatırlattı. Çağlayan ayrıca Türk yetkililerin bu süreçle yakından ilgilenmesini, gerekirse şehirde kapsamlı bir protesto düzenlenmesini ve tüm sivil toplum kuruluşlarının ortak hareket etmesini talep etti.

Almelo’dan Enschede’ye: Twente’de artan anıt yoğunluğu

Enschede açılışı, bölgedeki Türk toplumu açısından ilk olmaktan çıkmış bir tartışmanın devamı niteliğindedir. Almelo’da daha önce dikilen Ermeni anıtının ardından şimdi de Enschede’de bir Süryani anıtı gündeme geldi. Twente’nin giderek daha fazla anıt ve anma etkinliğine sahne olması, bölgedeki Türk ve Süryani toplulukları arasındaki hassas dengeyi zorlamaya devam etmektedir.

Nhaber.nl / Enschede