Hollanda’da Televizyon 75 Yaşında: Bir Zamanlar Lüks Olan Ekran Nasıl Hayatın Merkezine Yerleşti?

İlk yayın 1951’de yapıldı

Hollanda’da ilk televizyon yayını 2 Ekim 1951’de gerçekleştirildi. O dönemde televizyon sahibi olanların sayısı son derece sınırlıydı. Binlerce kişi radyo ve televizyon mağazalarının vitrinlerinin önünde toplanıyor, bazıları ise yayınları kafelerde izliyordu. Kraliyet ailesi de ilk yayını Soestdijk Sarayı'ndan takip etti.

Yaklaşık bir buçuk saat süren yayın, Bussum'daki stüdyodan tamamen canlı gerçekleştirildi. O dönemde henüz televizyon programlarını kaydetmeye yarayan uygun bir kayıt sistemi bulunmuyordu.

Programın konukları stüdyoda ağırlanırken sunuculuğu spiker Jeanne Roos yaptı. O akşam sahnelenen De Toverspiegel adlı tiyatro oyununun oyuncuları da performanslarını doğrudan kameraların karşısında sergiledi.

Bir televizyon cihazı yıllık gelirin üçte birine mal oluyordu

Televizyonun yaygınlaşmasının önündeki en büyük engellerden biri fiyatıydı. 1951 yılında bir televizyon cihazı 785 guldene satılıyordu. Bu rakam, ortalama bir yıllık gelirin yaklaşık üçte birine denk geliyordu.

Üstelik yayınların alınabildiği bölgeler de sınırlıydı. Sinyal kalitesinin ülkenin her yerinde aynı olmaması nedeniyle televizyonun yaygınlaşması birkaç yıl aldı.

Hükümet televizyona mesafeli yaklaştı

Televizyonun Hollanda'ya gelmesi siyasi açıdan da tartışmalıydı. Başbakan Willem Drees liderliğindeki hükümet, savaş sonrası yeniden yapılanmaya odaklanmıştı. Ücretlerin düşük tutulduğu dönemde önceliğin konut inşası olduğunu savunan hükümet, televizyonu pahalı bir lüks olarak görüyordu.

Drees ayrıca televizyonun insanların çalışmaktan uzaklaşmasına ve gençler üzerinde olumsuz etkiler yaratmasına ilişkin endişeler taşıyordu.

Radyo dünyasının bazı yöneticileri de başlangıçta televizyona karşı çıktı. Hollanda Televizyon Vakfı NTS ile Katolik yayın kuruluşu KRO'nun başkanı pater Kors, televizyonun tanıtımında bile bu yeni mecraya yönelik çekincelerini dile getirdi.

Kors, televizyonun eğlence ağırlıklı yapısının toplumsal değerler açısından yüzeyselliğe yol açabileceği uyarısında bulundu.

Philips'in baskısı kararın değişmesinde etkili oldu

Televizyonun Hollanda'ya gelişinde Philips'in de önemli bir rolü oldu. Şirket, ABD'de televizyonun hızla yaygınlaştığını görmüş ve bu alanda büyük bir üretici olmayı hedeflemişti. Philips Genel Müdürü Frans Otten, Hollanda'nın televizyon yayınlarına geçmemesi halinde şirketin bundan zarar göreceğini savundu.

Otten, Hollanda televizyon yayınlarına başlamazsa Philips'in bu işi kendisinin üstlenebileceği yönünde hükümete baskı yaptı. Bunun ardından hükümet televizyon yayınlarının başlamasına onay verdi.

Ancak ilk yayın sırasında bile televizyonun geleceğine ilişkin kuşkular devam ediyordu. Eğitim, Kültür ve Bilimlerden Sorumlu Devlet Bakanı Jo Cals, açılış konuşmasında televizyonun gerçekten olumlu bir kazanım olup olmadığının henüz belli olmadığını söyledi. Bu nedenle televizyon yayınları başlangıçta iki yıllık bir deney olarak kabul edildi.

Hollanda, İngiltere ve ABD'nin gerisinden geldi

Hollanda televizyon yayınlarına başladığında bazı ülkeler çok daha önce bu teknolojiyle tanışmıştı. İngiltere'de BBC Television Service 1936'dan beri yayın yapıyordu. ABD'de ise İkinci Dünya Savaşı'nın ardından televizyon kullanımı hızla artmıştı.

Danimarka, Hollanda'dan yalnızca bir gün önce televizyon yayınlarına başladı. Batı Almanya ise yaklaşık bir yıl sonra yayın hayatına geçti. Hollanda'da televizyonun yaygınlaşması ise özellikle 1960'lı yıllarda hız kazandı.

1958 yılına gelindiğinde ülkede yaklaşık 250 bin televizyon cihazı bulunuyordu. 1962'de haftalık yayın süresi 30 saate çıkarıldı. İki yıl sonra ikinci televizyon kanalı Nederland 2 yayın hayatına başladı. 1988'de ise üçüncü kanal Nederland 3 yayına geçti.

Televizyon, radyonun yerini aldı

Medya tarihçisi Huub Wijfjes'e göre televizyonun ilk döneminde yeni bir yayın dili oluşturmak yerine mevcut medya biçimleri ekrana taşındı. Tiyatro, sinema, radyo ve kukla gösterileri televizyon programlarının temelini oluşturdu. Teknik imkanların sınırlı olması nedeniyle programların önemli bölümü canlı yayınlanıyor veya filme alınıyordu. Ancak televizyonun toplum üzerindeki etkisi kısa sürede büyüdü.

Wijfjes, televizyonun moda, otomobil, ev dekorasyonu ve tatil alışkanlıkları gibi pek çok alandaki eğilimleri etkilediğini belirtiyor.

Milyonlarca kişi aynı programı izliyordu

Televizyonun özellikle 1960'lı, 1970'li ve 1980'li yıllarda toplumdaki etkisi zirveye çıktı. Bazı programlar 7-8 milyon kişiye ulaşabiliyordu. Televizyonun bugüne kıyasla çok daha büyük bir toplumsal etkiye sahip olmasının nedenlerinden biri, insanların aynı programları aynı anda izlemesiydi.

İzleyicilerin seçeneklerinin sınırlı olması, televizyon programlarının ortak bir kültürel deneyime dönüşmesini sağladı.

Wijfjes'e göre televizyon, bu dönemde radyonun toplumdaki baskın konumunu büyük ölçüde devraldı.

75 yıl sonra televizyon hâlâ etkili

İnternet, sosyal medya ve dijital yayın platformlarının ortaya çıkmasına rağmen televizyonun toplumdaki etkisinin tamamen ortadan kalkmadığını belirten Wijfjes, görsel medyanın gücüne dikkat çekiyor.

Ona göre televizyon bugün de toplumdaki baskın medya araçlarından biri olmayı sürdürüyor ve görüntünün etkisi hâlâ çok güçlü.

75. yıl dönümü özel programlarla kutlanıyor

Hollanda'da televizyonun 75. yılı çeşitli etkinliklerle kutlanıyor. AVROTROS, bu akşam NPO 1'de saat 23.10'da 75 Jaar TV adlı özel programı yayınlayacak. Programda Cornald Maas, televizyon dünyasından üç isimle geçmiş 75 yılı değerlendirecek.

Programa Soundmixshow sunucusu Henny Huisman, gazeteci Cees Grimbergen ve oyuncu Jetty Mathurin katılacak. Üç ismin de 75 yaşında olması, programın yıldönümüne özel bir ayrıntısı olarak öne çıkıyor.

Hilversum'daki Mediamuseum Beeld en Geluid ise televizyonun 75 yıllık gelişimini göstermek amacıyla her yıldan bir televizyon cihazının yer aldığı özel bir sergi hazırladı.

Sergide farklı dönemlere ait televizyonlar ve arşiv görüntüleri üzerinden Hollanda'da televizyonun geçirdiği değişim anlatılıyor.