Hollanda’da Kiralık Ev Arayan Türklere Ayrımcılık: Emlakçıların Yüzde 78,5’i Karşı Çıkmıyor

Hollanda’da kiralık konut bulmak giderek zorlaşırken, yabancı kökenli vatandaşların karşılaştığı ayrımcılık yeniden gündeme geldi. Verwey-Jonker Enstitüsü tarafından gerçekleştirilen araştırmanın sonuçları, Konut ve Mekânsal Planlama Bakanı Elanor Boekholt-O'Sullivan tarafından 4 Kasım'da Hollanda Temsilciler Meclisine sunuldu.

Emlakçılara açıkça “Türk kiracı istemiyoruz” denildi

Araştırma kapsamında ülke genelinde 200 emlakçıyla telefon görüşmesi gerçekleştirildi. Araştırmacılar kendilerini evlerini kiraya vermek isteyen mülk sahipleri olarak tanıtarak, Türk, Faslı veya Polonyalı kiracı istemediklerini söyledi.

Emlakçılara bu koşullar altında kiracı seçiminin mümkün olup olmadığı soruldu. Sonuçlar, emlakçıların yüzde 78,5'inin ayrımcı taleplere açıkça karşı çıkmadığını ortaya koydu. Bazı emlakçıların ise bu taleplerin uygulanmasına doğrudan veya dolaylı olarak imkân tanıdığı belirlendi. Bir önceki araştırmada bu oran yüzde 77,5 olarak kaydedilmişti.

Ayrımcılığın yasak olduğunu biliyorlar ancak karşı çıkmıyorlar

Araştırmanın dikkat çekici sonuçlarından biri de emlakçıların ayrımcılığa ilişkin farkındalığının artmasına rağmen uygulamada yeterli değişimin yaşanmaması oldu. 2021 ve 2022 yıllarında emlakçıların yalnızca yüzde 26'sı, kiracıların kökenlerine göre ayrımcılık yapılmasını isteyen taleplerin kabul edilemez olduğunu belirtmişti. Bu oran 2024 ve 2025 yıllarında yüzde 55,5'e yükseldi. Ancak emlakçıların önemli bir bölümünün, ayrımcı taleplerin kabul edilemez olduğunu bilmelerine rağmen bu talepleri açıkça reddetmediği görüldü.

4 bin 96 sahte başvuruyla ayrımcılık ölçüldü

Araştırmanın ikinci bölümünde kiralık konut ilanlarına toplam 4 bin 96 deneme başvurusu yapıldı. Araştırmacılar, benzer özelliklere sahip hayalî kiracı profilleri oluşturarak başvurularda isim, cinsiyet ve cinsel yönelim gibi bilgileri değiştirdi. Amaç, aynı koşullara sahip kişilerin yalnızca isimleri veya kişisel özellikleri nedeniyle ev görmeye davet edilme ihtimallerinin değişip değişmediğini belirlemekti.

Fas kökenli isimlerle başvuranların şansı daha düşük

Araştırmada özellikle Fas kökenli olduğu izlenimi veren isimlerle yapılan başvurularda ayrımcılık tespit edildi. Fas kökenli erkek isimleriyle yapılan başvurularda yüzde 14, kadın isimleriyle yapılan başvurularda ise yüzde 16 oranında ayrımcılık belirlendi. Bu kişilerin kiralık konutları görmeye davet edilme olasılığının diğer başvuru sahiplerine göre daha düşük olduğu ortaya çıktı.

Polonya kökenli erkek isimleriyle yapılan başvurularda ise istatistiksel açıdan anlamlı bir ayrımcılık tespit edilmedi. Cinsiyet ve cinsel yönelim temelinde yapılan karşılaştırmalarda da belirgin bir farklılık bulunmadı.

Hollanda'da kiracı ayrımcılığı yasak

Hollanda'da 1 Temmuz 2023 tarihinde yürürlüğe giren İyi Ev Sahipliği Yasası (Wet goed verhuurderschap), ev sahiplerinin ve emlakçıların kiracı seçiminde ayrımcılık yapmasını yasaklıyor. Yasaya göre kiracı seçiminde objektif ve şeffaf kriterlerin uygulanması gerekiyor.

Ev sahipleri ve emlakçılar, kiracı seçiminde ayrımcılığı önlemek için hangi yöntemleri kullandıklarını da açıklamakla yükümlü. Kuralların uygulanmasını belediyeler denetliyor. Yasal yükümlülükleri ihlal eden ev sahipleri ve emlakçılar hakkında yaptırım uygulanabiliyor.

Ayrımcılığa uğrayanlar belediyeye şikâyette bulunabilir

Hollanda'daki bütün belediyelerin, kiracılar ve ev arayanlar için bir şikâyet merkezi bulundurması gerekiyor. Kiralık ev başvurularında kökeni, ismi veya diğer kişisel özellikleri nedeniyle ayrımcılığa uğradığını düşünen kişiler bu merkezlere başvurabiliyor.

Belediyeler, şikâyetleri değerlendirerek gerekli durumlarda ev sahipleri ve emlakçılar hakkında işlem başlatabiliyor.

Emlakçılara yeni ihbar zorunluluğu getirilmeyecek

Hollanda hükümeti, ev sahiplerinden ayrımcı talepler alan emlakçılara bu durumu yetkililere bildirme zorunluluğu getirmeyi şimdilik düşünmüyor. Bakan Boekholt-O'Sullivan, önceki araştırmaların böyle bir zorunluluğun denetlenmesinin güç olduğunu ve mevcut yaptırımlara önemli bir katkı sağlamayacağını gösterdiğini belirtti. Bununla birlikte hükümet, İyi Ev Sahipliği Yasası'nın uygulanmasını değerlendirmeye devam ediyor.

Bakanın yıl sonundan önce araştırma sonuçları ve alınabilecek ek önlemler hakkında Temsilciler Meclisini bilgilendirmesi bekleniyor.

Kasım ve aralık aylarında bilgilendirme kampanyası

Hollanda hükümeti, konut piyasasında ayrımcılıkla mücadele amacıyla kasım ve aralık aylarında sosyal medya üzerinden yeni bir bilgilendirme kampanyası başlatacak.

Kampanyada ev arayanlara ve mülk sahiplerine ayrımcılığın nasıl fark edilebileceği, önlenebileceği ve nereye şikâyet edilebileceği anlatılacak. Ayrıca ayrımcılığa uğrayan kişilere destek sağlayan yerel başvuru merkezlerinin ulusal bir yapı altında birleştirilmesi planlanıyor. Yeni sistemin 1 Ocak 2028 tarihinde yürürlüğe girmesi hedefleniyor.

Araştırma, Hollanda'da kiralık konut piyasasında ayrımcılığa karşı yasal düzenlemeler bulunmasına rağmen, özellikle yabancı kökenli kiracıların eşit fırsatlara erişmesinde ciddi sorunların devam ettiğini gösteriyor.