Hollanda’da Bakıma Muhtaç Yakınına Bakmak İçin Daha Az Çalışanlara Maddi Destek: İşte Yararlanabileceğiniz Haklar

Hollanda’da aile üyelerine, yakınlarına veya arkadaşlarına uzun süreli bakım sağlayan kişilerin sayısı giderek daha fazla gündeme geliyor. Hollandacada mantelzorg olarak adlandırılan bu bakım hizmeti, özellikle çalışanlar açısından önemli ekonomik zorlukları beraberinde getiriyor.

Sosyal ve Kültürel Planlama Bürosu'nun (SCP) araştırmasına göre, her dört çalışandan biri işini hasta veya bakıma muhtaç bir yakınına bakım sağlama sorumluluğuyla birlikte yürütüyor.

MantelzorgNL kuruluşu, bakım veren kişilerden gelen soruların büyük bölümünün maddi konularla ilgili olduğunu belirtiyorlar.

Uzmanlara göre, gelir kaybını tamamen ortadan kaldırmak mümkün olmasa da mevcut düzenlemeler sayesinde ekonomik yük bir ölçüde hafifletilebiliyor. 

1. İşveren üzerinden ücretli bakım izni alınabiliyor

Hollanda’da çalışanların, hasta veya bakıma muhtaç yakınlarına yardımcı olabilmeleri için çeşitli yasal izin hakları bulunuyor. 

Acil durum izni (calamiteitenverlof): Beklenmedik bir hastalık veya acil bakım ihtiyacında kullanılabiliyor. Bu izin sırasında çalışanların maaşı kural olarak tam ödenmeye devam ediyor.

Kısa süreli bakım izni (kortdurend zorgverlof): Çalışanlar, 12 aylık dönemde haftalık çalışma saatlerinin iki katına kadar bakım izni kullanabiliyor. Bu süre boyunca maaşlarının en az yüzde 70'i ödeniyor. Örneğin haftada 40 saat çalışan bir kişi, toplam 80 saat kısa süreli bakım izni kullanabiliyor.

Uzun süreli bakım izni (langdurend zorgverlof): Çalışanlar, 12 aylık dönemde haftalık çalışma saatlerinin altı katına kadar izin alabiliyor. Haftada 40 saat çalışan biri için bu süre toplam 240 saate karşılık geliyor.

Uzun süreli bakım izninde işverenin maaş ödeme zorunluluğu bulunmuyor. Ancak bazı işverenler ve toplu iş sözleşmeleri (cao) kapsamında ücret ödemesi yapılabiliyor. Bu nedenle çalışanların kendi sektörlerindeki toplu iş sözleşmesini incelemeleri öneriliyor.

2. Yol ve park masrafları için destek alınabiliyor

Hasta veya yaşlı yakınlarına düzenli olarak bakım sağlayan kişilerin ulaşım masrafları önemli miktarlara ulaşabiliyor.

Hollanda’da bakım veren herkese otomatik olarak ödenen genel bir yol yardımı bulunmasa da çeşitli imkânlardan yararlanılabiliyor. Örneğin hastalık veya engellilik nedeniyle tek başına seyahat edemeyen kişiler için verilen OV-begeleiderskaart sayesinde refakatçiler toplu taşımada ücretsiz yolculuk yapabiliyor.

Ayrıca bakım alan kişi, bakım veren yakınının ulaşım masraflarını karşılayabiliyor. Vergiden muaf kilometre ödemeleri için geçerli yasal sınırların dikkate alınması gerekiyor. Bazı belediyeler ise bakım veren kişiler için özel park izinleri sunuyor. Bu izinlere genellikle bakım ihtiyacı bulunan kişi başvuruyor.

Bakım veren kişiyle bakım alan kişinin aynı evde yaşadığı bazı durumlarda, belirli ulaşım giderleri gelir vergisi beyannamesinde sağlık harcaması olarak düşülebiliyor. Ancak bunun için vergi mevzuatındaki şartların karşılanması gerekiyor.

3. Ek sağlık sigortası bakım masraflarını karşılayabiliyor

Hollanda’da bazı ek sağlık sigortaları (aanvullende zorgverzekering), bakım veren kişilerin yükünü hafifletmeye yönelik hizmetleri karşılıyor. Bu destekler arasında geçici olarak başka bir kişinin bakım görevini üstlenmesi anlamına gelen vervangende mantelzorg veya respijtzorg hizmetleri bulunabiliyor. Böylece sürekli bakım sağlayan aile üyeleri kısa süreliğine dinlenme veya kendi işleriyle ilgilenme fırsatı bulabiliyor.

Bazı sigorta paketleri, bakım merkezlerinin yakınında geçici konaklama gibi giderleri de karşılayabiliyor. Ancak bu hizmetler bütün ek sağlık sigortalarında bulunmuyor. Bu nedenle sigorta poliçesinin şartlarının kontrol edilmesi gerekiyor.

4. PGB ile bakım veren aile üyelerine ödeme yapılabiliyor

Bakım veren kişiler açısından en dikkat çekici uygulamalardan biri, kişisel bakım bütçesi (persoonsgebonden budget – pgb) sistemi. Bu sistem sayesinde bakım ihtiyacı bulunan kişiler, kendilerine ayrılan bütçeyi kullanarak bakım hizmetlerini kendileri organize edebiliyor.

Belirli şartların karşılanması halinde aile üyeleri veya yakınlar da sağladıkları bakım karşılığında ödeme alabiliyor.

Ödeme tutarı, uygulanan pgb sistemine ve bakım sözleşmesine göre değişiyor. Bazı düzenlemelerde saatlik ödeme yaklaşık 27 euro seviyesine ulaşabiliyor. Ancak pgb kapsamında her faaliyet için ödeme yapılmıyor. Genellikle doğrudan bakım hizmetleri karşılanırken, idari işler veya doktor ziyaretlerine eşlik etmek gibi faaliyetler her durumda ödeme kapsamına girmiyor.

PGB ödemelerinde emeklilik ve sosyal güvenlik uyarısı

MantelzorgNL uzmanları, pgb sisteminin gelir sağlayabilmesine rağmen bazı riskler taşıdığına dikkat çekiyor.

Bakım veren kişiler, yaptıkları sözleşmenin niteliğine bağlı olarak bu gelir üzerinden otomatik biçimde emeklilik hakkı kazanamayabiliyor. Ayrıca işsizlik veya iş göremezlik sigortası bakımından da eksiklikler oluşabiliyor.

Sosyal yardım veya başka bir ödenek alan kişilerin pgb üzerinden elde ettikleri gelir, mevcut yardımlarının miktarını etkileyebiliyor.

Uzmanlar, bakım veren kişinin bu gelir bakımından hasta veya bakıma muhtaç yakınına bağımlı hale gelebileceğini belirterek, bakım alan kişinin hayatını kaybetmesi durumunda söz konusu gelirin de sona ereceği uyarısında bulunuyor.

Haklarınızı öğrenmek için nereye başvurabilirsiniz?

Hollanda’da bakım veren kişilerin yararlanabileceği destekler, çalışma koşullarına, belediyeye, sağlık sigortasına ve bakım ihtiyacının niteliğine göre farklılık gösterebiliyor. Bu nedenle çalışanların öncelikle işverenlerine ve toplu iş sözleşmelerine başvurmaları öneriliyor.

Belediyelerin sosyal destek birimleri (Wmo-loket), sağlık sigortaları ve MantelzorgNL kuruluşu da mevcut haklar konusunda bilgi sağlayabiliyor.

Uzmanlar, hasta veya yaşlı yakınlarına bakım sağlamak amacıyla çalışma saatlerini azaltmayı düşünen kişilerin, gelir kaybı yaşamadan önce izin haklarını, pgb imkânlarını ve belediye desteklerini araştırmalarının önemine dikkat çekiyor.