B737 Max uçuşlarının durdurulması Boeing’i iflasa sürükleyebilir

Etiyopya’da yaşanan
kazanın ardından 40’tan fazla ülke Boeing’in 737 Max tipi yolcu uçaklarına hava
sahasını kapattı







ABD’li uçak üreticisi Boeing, Etiyopya’da yaşanan kaza
sonrası 40’tan fazla ülkenin 737 Max tipi yolcu uçaklarının uçuşlarını
durdurması nedeniyle zor günler geçiriyor.



ABD Federal Havacılık İdaresi (FAA), 10 Mart’ta Etiyopya’nın
başkenti Addis Adaba’da yaşanan ve 157 kişinin hayatını kaybettiği kaza sonrası
çok sayıda ülkede sivil havacılık otoritelerinin ve hava yolu şirketlerinin
B737 Max’lerin uçuşlarını durdurması ve uçaklara hava sahalarını kapatmasının
ardından uçak filosunun uçuşlarının geçici olarak durdurulması talimatı verdi.



FAA’dan yapılan açıklamada, uydu verilerinin ve fiziksel
kanıtların,  Etiyopya’daki kazada uçağın
geçen yılın ekim ayında Cava Denizi’nde düşen ve 189 kişinin hayatını
kaybettiği Endonezya’nın Lion Air Havayolu şirketine ait B737 Max 8 tipi yol
uçağının kaza öncesi hareketleriyle benzer manevralar yaptığına işaret etmesi
nedeniyle tedbir kararının alındığı belirtildi. 




 FAA Başkanı Daniel
Elwell, “Kanıtlar, Etiyopya’daki kazanın Lion Air uçağına olanlara benzer
olduğunu gösteriyor.” ifadesini kullandı.



Her iki kazada da uçakların kalkışından sonraki 6 ila 12
dakika gibi kısa süre içinde yaşadıkları irtifa sorunlarının ardından düşmesi,
söz konusu modellerde üretimden kaynaklanan bir teknik hata bulunması
olasılığını güçlendiriyor.



Lion Air yetkilileri, Endonezya’daki kazanın ardından
yaptıkları açıklamada, uçağın kuyruk kısmındaki sensörlerdeki bir hatanın uçağı
kalkışta burnunu aşağı çevirmeye zorladığı ve pilotların söz konusu otomatik
manevrayı engelleyemediklerini ifade etmişti.



Boeing’in ürettiği 737 Max 8 tipi uçakların son 6 ayda iki
büyük kazaya karışması, uçakların güvenliğine dair tartışmaları gündeme
getirirken, bu durumun şirketin ekonomik gidişatını zora sokacağı düşünülüyor.



Boeing’in toplam
üretiminin yüzde 70’i 737’ler



Boeing, ilk kez 2017’de piyasaya sürdüğü 737 Max’lerden,
dünya genelinde hava yolu şirketlerine 350’den fazla teslimat gerçekleştirdi.



Farklı büyüklükteki modelleri orta ve kısa mesafeli
uçuşlarda yakıt etkinliği sağlayan model, hava yolu şirketleri tarafından
yaygın olarak tercih ediliyor. Şirketin halen 4 bin 600 adet B737 Max 8 yolcu
uçağı siparişi bulunuyor.



Yatırım bankası Morgan Stanley’in ortaklarına yolladığı
bilgi notuna göre Max’lerin de dahil olduğu 737 sınıfı uçaklar Boeing’in toplam
yolcu uçağı üretiminin yüzde 70’ini oluşturuyor.



Bu yıl ve gelecek 3 yıl içinde teslim edilecek siparişlerin
ise neredeyse tamamının Max’ler olacağı tahmin ediliyor. Dolayısıyla modelde
bir üretim hatası tespit edilip siparişlerin iptali halinde, şirket iflasla
karşı karşıya kalabilir.



Kazanın sebebi kontrol
yazılımı olabilir



Boeing, Avrupalı rakibi Airbus’ın orta mesafede daha verimli
yakıt kullanan A321 model güncellemesine karşı geliştirdiği 737 Max
modellerinde, uçak motorunu daha etkin hale getirmek için daha büyük bir motor
inşa etmişti. Yeni motorun idaresi için de yeni bir uçuş kontrol yazılımı
geliştirilmişti. Söz konusu yazılımın “kontrol yasası” adı verilen
otomatik pilot aktifken pilotların müdahalesini devre dışı bırakan bir sistem
içerdiği biliniyor.



Kazanın 737 Max 8’lerin uçuş kontrol yazılımındaki pilot
kontrolünü devre dışı bırakan bu özellikten kaynaklanmış olabileceği ihtimali
üzerinde de duruluyor.



Endonezya’da yaşanan kaza sonrası 737 Max’in bu özelliğiyle
ilgili pilotların daha fazla bilgilendirilmesi gereğine vurgu yapılmış, pilotlara
bu konuda kurslar verilmişti. Etiyopya Havayolları pilotlarının söz konusu
kursları alıp almadığı ise bilinmiyor.



Boeing’in 737 sınıfı uçakları, Fransız-Alman ortaklığı
Airbus’ın ürettiği A320 sınıfı yolcu uçaklarıyla dünyada en çok satılan yolcu
uçağı durumunda bulunuyor. Dünyada halihazırda Boeing 737 sınıfı 10 bin uçak,
Airbus A320 sınıfı ise 8 bin uçak havayolu şirketlerine hizmet veriyor.



Tazminat talepleri
gündeme gelebilir



Öte yandan B737 Max’lerin uçuşlarını durduran şirketlerin,
Boeing’den zararlarının karşılanmasını talep etmeleri Boeing’i büyük zarara
uğratabilir.



Norveç hava yolu şirketi Norwegian Air, Etiyopya’da yaşanan
kazanın ardından uçuşlarını durdurduğu Boeing 737 Max 8 yolcu uçakları için
üretici firmadan tazminat talep edeceklerini bildirmişti.



Havayolu Sözcüsü Tonje Naess yaptığı açıklamada,
Etiyopya’daki son kazanın ardından uçuşlarını durduğu filosundaki 18 adet B737
Max 8 uçağı için üretici firma Boeing’den zararının karşılanmasını
isteyeceklerini belirterek, “Kullanmayacağımız bir uçak için mali yük
altına giremeyiz.” ifadesini kullanmıştı.



B737 Max’lere ambargo



Etiyopya Hava Yollarına ait “B737 Max 8” tipi
yolcu uçağı, 10 Mart’ta Addis Ababa’dan Kenya’nın başkenti Nairobi’ye gitmek
için havalandıktan kısa süre sonra düşmüş, kazada uçaktaki 157 kişi hayatını
kaybetmişti.



Etiyopya’daki son kazanın ardından Türkiye, Singapur, Çin,
Etiyopya, Endonezya, Avustralya, Malezya, Umman, İngiltere, Almanya, Fransa,
Hollanda, Avusturya, Avrupa Birliği, Kazakistan, Birleşik Arap Emirlikleri,
Yeni Zelanda, Fiji, Hindistan, Hong Kong, Lübnan, Kosova, Bahreyn, Mısır,
Tayland, Moldova, Kanada, Senegal, Nijerya, Özbekistan ve Ukrayna “Boeing
737 Max” tipi uçakların operasyonlarını geçici olarak durdurmuş ve hava
sahalarını uçuşlara kapatmıştı.



Türk Hava Yolları da filosundaki B737 Max 8 tipi uçakları
seferlerinden çektiğini açıklarken, Arjantin, Brezilya, Hindistan, Meksika,
Kanada, Norveç, İzlanda’da da bazı hava yolu firmaları benzer bir kararla söz
konusu tipteki uçakları seferlerinden çektiklerini duyurmuştu.



Son olarak ABD Başkanı Donald Trump, ülkedeki tüm Boeing 737
Max 8 ve Max 9 tipi uçakların ikinci bir talimata kadar uçuşlarının
durdurulduğunu açıklamıştı.



AA